جرم دندان چیست و از کجا میآید؟
چند ساعت بعد از هر بار مسواک، لایه نرم و چسبندهای از باکتریها به نام پلاک روی دندانها تشکیل میشود. اگر پلاک با مسواک و نخ دندان بهطور کامل برداشته نشود، با املاح بزاق سفت میشود و به جرم (تارتار) تبدیل میشود — رسوبی سخت و زبر که دیگر با مسواک پاک نمیشود و فقط با ابزار دندانپزشکی قابل برداشتن است. جرم بیشتر در پشت دندانهای جلوی پایین و سطح بیرونی آسیاهای بالا جمع میشود؛ جایی که مجرای غدد بزاقی قرار دارد.
چرا جرم را باید جدی گرفت؟
- التهاب لثه (ژنژیویت): سطح زبر جرم، پناهگاه باکتریهاست؛ لثه قرمز و متورم میشود و هنگام مسواک خونریزی میکند.
- بیماری پیشرفته لثه (پریودنتیت): اگر التهاب ادامه پیدا کند، استخوان نگهدارنده دندان بهتدریج تحلیل میرود و دندانها لق میشوند — علت اصلی از دست رفتن دندان در بزرگسالان.
- بوی بد دهان: باکتریهای داخل جرم یکی از شایعترین علتهای بوی بد ماندگار دهان هستند.
- تغییر رنگ: جرم رنگ چای، قهوه و سیگار را به خود میگیرد و ظاهر دندانها را تیره نشان میدهد.
جرمگیری چطور انجام میشود؟
- معاینه لثه و دندانها: بررسی میزان جرم و سلامت لثه
- جرمگیری با دستگاه اولتراسونیک: لرزشهای بسیار ریز، جرم را از سطح دندان و زیر خط لثه جدا میکند؛ همراه با اسپری آب
- تکمیل با ابزار دستی: برداشتن باقیمانده جرم در نقاط ظریف
- بروساژ و پولیش: صاف و براقکردن سطح دندان تا پلاک دیرتر بچسبد و رنگدانههای سطحی پاک شوند
کل جلسه معمولاً ۳۰ تا ۴۵ دقیقه طول میکشد و در بیشتر افراد بدون بیحسی و بدون درد قابلتوجه انجام میشود؛ فقط در جرمهای زیرلثهای عمیق ممکن است بیحسی موضعی لازم شود.
آیا جرمگیری به دندان آسیب میزند؟
خیر — این رایجترین نگرانی و یک برداشت نادرست است. دستگاه جرمگیری فقط رسوبات را جدا میکند و به مینای سالم آسیبی نمیرساند. دو حس رایج بعد از جرمگیری هم دلیل دیگری دارند:
- احساس فاصله بین دندانها: جایی که قبلاً جرم پر کرده بود، حالا خالی و تمیز است؛ فاصله جدیدی «ایجاد» نشده است.
- حساسیت موقت به سرما: سطح ریشه که مدتها زیر جرم پنهان بود، حالا در تماس با محیط است. این حساسیت معمولاً طی چند روز تا دو هفته با خمیردندان ضدحساسیت برطرف میشود.
هر چند وقت یکبار جرمگیری کنیم؟
برای بیشتر افراد هر ۶ تا ۱۲ ماه یکبار همراه معاینه دورهای کافی است. در افراد سیگاری، مبتلایان دیابت، کسانی که سابقه بیماری لثه دارند یا جرم در آنها سریع تشکیل میشود، فاصله کوتاهتر (هر ۳ تا ۴ ماه) توصیه میشود. فاصله مناسب شما بعد از معاینه مشخص میشود.
بعد از جرمگیری چه کنیم؟
- ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول از چای پررنگ، قهوه، سیگار و مواد رنگی پرهیز کنید تا نتیجه پولیش ماندگارتر باشد.
- مسواک دو بار در روز با خمیردندان فلورایددار و نخ دندان شبانه را ادامه دهید — جرمگیری جایگزین بهداشت روزانه نیست، مکمل آن است.
- در صورت حساسیت، چند روز از خمیردندان ضدحساسیت استفاده کنید.
پرسشهای پرتکرار
آیا جرمگیری باعث لقشدن دندان میشود؟
خیر. اگر دندانی بعد از جرمگیری لق حس شود، علت آن تحلیل استخوان از قبل بوده که جرم حجیم آن را موقتاً بیحرکت نگه داشته بود. جرمگیری اتفاقاً جلوی پیشرفت همین روند را میگیرد.
جرمگیری درد دارد؟
در بیشتر افراد فقط لرزش و اسپری آب حس میشود. در لثههای ملتهب یا جرم زیرلثهای عمیق ممکن است حساسیت بیشتر باشد که در صورت نیاز با بیحسی موضعی مدیریت میشود.
آیا جرمگیری دندانها را سفید میکند؟
جرمگیری و پولیش، جرم و رنگدانههای سطحی (چای، قهوه، سیگار) را برمیدارد و رنگ طبیعی دندان را برمیگرداند؛ اما رنگ ذاتی دندان را روشنتر نمیکند — آن کار بلیچینگ است.
با وجود مسواک منظم باز هم جرمگیری لازم است؟
بله؛ حتی با بهترین مسواکزدن، نقاطی مثل زیر خط لثه و فضای بین دندانها کامل تمیز نمیشوند و جرم بهتدریج تشکیل میشود. معاینه و جرمگیری دورهای مکمل بهداشت خانگی است.
این مقاله جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه و تشخیص حضوری نیست. بازبینی علمی: تیم درمان دندانپزشکی دماوند — تاریخ انتشار و آخرین بازبینی: مرداد ۱۴۰۵